Krštenje deteta: Uvođenje u crkvenu zajednicu

Krštenje je jedan od najvažnijih događaja u životu deteta i cele porodice. U pravoslavnoj tradiciji, to je trenutak kada dete postaje deo crkvene zajednice. U Srbiji, pored samog verskog obreda, uz krštenje se vezuje i niz običaja, neretko različitih od kraja do kraja, ali sa zajedničkom simbolikom: zaštita, blagoslov i uvođenje deteta u veru i zajednicu.

Kada se krštenje obavlja

Najčešće se krštenje obavlja između drugog i šestog meseca života deteta, ali ne postoji strogo pravilo – može biti i kasnije. Obred se obavlja u crkvi, u prisustvu kumova i najbliže porodice.

U nekim sredinama i dalje se poštuje običaj da se dete ne iznosi mnogo iz kuće dok se ne krsti, jer se smatra da je tada „zaštićeno“ molitvom i svetom tajnom krštenja.

Uloga kuma i izbor kumstva

Kum na krštenju ima važnu duhovnu ulogu. On ili ona postaju duhovni roditelj deteta i obavezuju se da ga vode na putu vere.

U Srbiji je običaj da se kršteno kumstvo ne menja kroz generacije. Dakle, kum vašeg deteta bi trebalo da bude iz iste kumovske loze – ili kum koji je vama bio na krštenju, venčanju, ili neko iz te porodice.

Obred u crkvi

Tokom obreda koji se obavlja u crkvi, sveštenik:

• čita molitve i duhovne pouke,
• osvećuje vodu u kojoj se dete krštava,
• potapa dete u vodu (ili poliva glavicu, u zavisnosti od uzrasta),
• maže dete svetim mirom,
• oblači belo platno (krštenicu).

Za ovaj svečani čin kum donosi:

• krst koji dete nosi oko vrata,
• belu odeću ili platno,
• sveću koja se pali tokom obreda.

U nekim krajevima kum donosi i peškir u koji se dete briše, kao i platnenu pelenu, posebno spremljenu za tu priliku.

Narodni običaji nakon krštenja

Nakon obreda, porodica organizuje skromni ručak ili proslavu. Običaji koji se često poštuju nakon kršenja obuhvataju:

• Darivanje deteta – gosti donose poklone, najčešće u novcu, zlatu ili srebrnom nakitu.
• Kumovski dar – kum obično daruje dete vrednijim poklonom (lančić, zlatnik).
• Kum se izuva – u nekim krajevima, kum ulazi u kuću bez cipela, u znak poštovanja i čistoće.
• Krštenička torta – često sa simbolima krsta, anđela ili detetovog imena.

U pojedinim krajevima, veruje se da dete ne treba da gleda u ogledalo 40 dana nakon krštenja, dok se u drugim sredinama taj običaj ne poštuje.

Zapisivanje krštenja u crkvenu knjigu

Nakon obreda, dete se zvanično upisuje u crkvenu knjigu. Taj upis sadrži:

• ime i prezime deteta,
• datum rođenja i krštenja,
• imena roditelja i kuma,
• naziv crkve i ime sveštenika.

Roditelji dobijaju krštenicu, koja kasnije služi kao zvaničan dokument.

Krštenje u Srbiji je spoj crkvene tradicije i narodnih običaja. Iako se forma može razlikovati od mesta do mesta, suština ostaje ista: detetu se daje blagoslov, ime i duhovni početak, uz poštovanje vere, predaka i običaja.