• Početna
  • O Srbiji
  • Okruzi
  • Info kutak
  • Magazin
  • Reference
  • Kontakt
  • Morske krave, jeleni i viljuške – kako je Stefan Nemanja ugostio Barbarosu
    27.08.2021

    Morske krave, jeleni i viljuške – kako je Stefan Nemanja ugostio Barbarosu

    Srbi su odvajkada bili poznati kao srdačni i dobri domaćini koji bi za svog gosta učinili sve, pa i još malo više. Jedan od prvih zapisa o gostoprimstvu vodi nas na dvor Stefana Nemanje, koji je u carskom gradu Nišu ugostio crvenobradog Nemca u pohodu na Istok. Pored poslovične gostoprimljivosti, ovaj susret je imao i posebnu crtu – tom prilikom je skolopljen prvi srpski međunarodni sporazum.

    Barbarosa u pohodu na Hristov grob

    Kraj XII veka označio je velike promene na svetskoj političkoj sceni. Posle osvajanja Jerusalema u Prvom krstaškom ratu i stvaranja Jerusalemske kraljevine 1099, moć hrišćanskih vladara i templarskih redova na Istoku polako je opadala pod udarom rastuće moći muslimanskih državica. Konačno, 1187. godine Jerusalem pada pod vlast legendarnog Saladina, čime se gotovo dva veka hrišćanske vladavine završava. Za razliku od krstaša, ovo osvajanje svetog grada nije bilo praćeno opštim krvoprolićem.

    Ipak, ovo nije bilo dovoljno da umiri hrišćanske vladare, koji kreću u još jedan, treći po redu krstaški pohod. Na čelu nemačke vojske se nalazi car Fridrih Barbarosa, koji je nadimak dobio zbog izrazite riđe brade. Ovo mu neće biti prvi pohod u Svetu zemlju. Prethodni, onaj podznat pod imenom Drugi krstaški rat, doneće mu ratno iskustvo, poraz ali i carsku krunu. Naime, njegov stric, Konrad III, predvodnik pohoda i nemački car, umire nedugo posle povratka iz rata, a za naslednika proglašava upravo Fridriha.

    Prilikom priprema za put, Fridrih šalje srpskom velikom županu pismo u kome ga moli za dopuštenje za prolazak vojske kroz Srbiju, što Nemanja i prihvata sa velikim oduševljenjem i poziva ga na prijem u svom najlepšem gradu – Nišu.

    Grafika: Wikipedia / Christian Siedentopf - Fridrih I Barbarosa

    Političke igre sa Vizantijom

    Pozadina ovog susreta nije bila nikakav strah Stefana Nemanje, tada vladara u usponu, već pokušaj da se obezbedi važna i jaka politička podrška za dalji rat protiv Vizantiije. Naime, rat između Vizantije i Ugarske okončan je veridbom vizantijske princeze i ugarskog kralja, a deo ugovora bio je i vraćanje teritorija koje je Nemanja osvojio u dolini reke Morave.

    Ostavši bez ugarske podrške, veliki župan okreće se Barbarosi koji 1889. godine kreće na pohod, koji ga vodi preko Beograda do Niša gde je upriličen susret dva vladara. Mesto susreta nalazilo se u blizini današnje Crkve svetog Pantelejemona, a uskoro po dolasku počinju i pregovori o savezništvu.

    Stefan Nemanja je bio vrlo otvoren u svojim namerama, tražeći podršku Barbarose u daljem nastupanju ka Carigradu. Zauzvrat je nudio vazalstvo, što je u to vreme bio način da se sklopi dogovor sa moćnijim pregovaračem. Barbarosi se činjenica da bi nekoliko meseci proveo štiteći Nemanju nije dopala jer bi predstavljala usporavanje na putu za Jerusalem. Ipak, prihvata deo uslova, čime je sklopljen prvi srpsko-nemački sporazum i po nekim istoričarima – prvi srpski međunarodni ugovor. Kao zalog prijateljstva, ugovoren je i brak između Toljena, sina Nemanjinog brata Miroslava i ćerke istarskog grofa Berholda.

    Nemački riter i viljuška

    Iz zapisa o susretu, vidi se da je Nemanja bio široke ruke prilikom boravka krstaša u Nišu. U želji da pokaže gostoprimstvo i snagu svojih poseda, svake večeri priređuje bogate gozbe kojima prisustvuju gotovo svi srpski velmoži. Prema nekim svedočenjima, na tim gozbama se ističe i razlika između vizantijske i germanske kulture – dok su Nemanja i njegova svita meso jeli viljuškama, Barbarosa i pratnja su ga komadali rukama. Pričalo se da je sveti Sava bio zadužen za brigu o nemačkom caru, te da mu je svojom brižljivom brigom pomogao da zaceli boljke koje su ga mučile.

    Bilo kako bilo, krstaši uskoro kreću na put bogato opskrbljeni vinom, pivom, ječmom, volovima, ovcama, pa čak i morskim kravama, jelenima i veprovima. U pozadini nastupa srpska vojska koja osvaja nove teritorije.

    Ovakav razvoj događaja ni malo se ne dopada vizantijskom caru, koji počinje da napada krstaške vojnike i sprečava prelazak u Malu Aziju. Poslovični Barbarosa stupa u pregovore sa Vizanticima i raskida dogovor sa Stefanom Nemanjom, te nastavlja put ka Jerusalemu.

    Istorija dalje kaže da su Vizantinci potisnuli srpsku vojsku gotovo na početne položaje. Ipak, Stefan Nemanja vlada još sedam, te se posle duge i uspešne vladavine povlači u manastir u kome i umire 1199. godine kao skromni monah Simeon. Prema Barbarosa je sudbina bila manje naklonjena. Posle prvobitnih uspeha, bilo je izvesno da će Saladin još samo kratko vreme stolovati u Jerusalemu. Ipak, usud je umešao prste. Juna 1190. godine, veliki nemački car, slavni vojskovođa i pobednik Fridrih Barabarosa, udavio se u reci Salef u Kilikiji u pokušaju da se rasladi od letnje žege. Ledena i brza voda bila je preveliki izazov za cara koji je brojao već 68 godina na zemlji.

    Ipak, ovo nije priče o Stefanu Nemanji i Barbarosi. Kada je 1989. obeležavano 800 godina srpsko-nemačkog prijateljstva, ispred zgrade Univerziteta u Nišu podignut je prigodni spomenik. Zamisao autora arhitekte Jovana Mandića u saradnji sa umetnicima Radomirom Đokićem i Miodragom Anđelkovićem bila je da se u gornjem delu spomenika od izvijenih u vidu oklopa krstaša sa zakivcima.

    U starom dobrom nišlijskom duhu, rodila se i druga asocijacija – da spomenik liči na viljušku i to baš onu kojom se jelo na sprskom dvoru u vreme dok je Evropa jela prstima.

     

    *Naslovna litografija: Kosta Mandrović - Susret Fridriha Barbarose i Stefana Nemanje